Bảo trì theo tình trạng thiết bị CBM: Giúp giảm downtime khác gì bảo trì định kỳ?

“Tháng nào cũng thay vòng bi, mà máy vẫn hỏng đột xuất. Không hiểu bảo trì kiểu gì nữa…”

Đó là câu than quen thuộc của một trưởng ca bảo trì mà tôi từng làm việc cùng.

Xưởng của anh ấy rất kỷ luật:

• có lịch bảo trì hàng tháng

• thay mỡ đúng định kỳ

• thay vòng bi 6 tháng/lần

• checklist đầy đủ

Nghe thì rất bài bản.

Nhưng thực tế?

👉 Máy vẫn dừng bất ngờ
👉 Vẫn cháy vòng bi
👉 Vẫn tăng ca sửa chữa lúc nửa đêm

Vấn đề không phải họ lười.
Mà là họ đang bảo trì theo lịch, chứ chưa bảo trì theo tình trạng thiết bị (CBM – Condition Based Maintenance).

Hai cách tiếp cận này khác nhau hoàn toàn.

Một bên sửa “theo thời gian”.
Một bên sửa “theo sức khỏe thực tế của máy”.

Và sự khác biệt đó quyết định trực tiếp đến downtime và chi phí vận hành.

Trong bài viết này, tôi sẽ chia sẻ từ kinh nghiệm hiện trường:
👉 CBM là gì
👉 Khác gì so với bảo trì định kỳ
👉 Vì sao giúp giảm downtime rõ rệt
👉 Và khi nào nên áp dụng

Vì sao bảo trì định kỳ vẫn không ngăn được sự cố? (PAS)

Problem – Đã bảo trì rồi mà máy vẫn hỏng

Nhiều nhà máy nghĩ:

“Cứ 3 tháng thay mỡ, 6 tháng thay vòng bi, 1 năm đại tu → chắc chắn an toàn.”

Nhưng thực tế không đơn giản vậy.

Agitate – Hư hỏng không theo lịch

Thiết bị không hỏng theo… lịch Excel.

Nó hỏng khi:

• quá tải

• bụi bẩn

• lệch trục

• thiếu mỡ

• môi trường nóng

• hoặc lỗi lắp đặt

Có máy chạy 2 năm chưa sao.
Có máy 2 tháng đã hỏng.

Bảo trì theo thời gian nhiều khi:

• thay quá sớm → lãng phí

• thay quá muộn → vẫn hỏng

Và downtime vẫn xảy ra.

Solution – Theo dõi tình trạng thực tế

👉 Bảo trì theo tình trạng thiết bị (CBM)

Thay vì hỏi:
“Đã đến 6 tháng chưa?”

Ta hỏi:
“Máy hiện tại đang khỏe hay đang xuống cấp?”

Cách suy nghĩ hoàn toàn khác.

Bảo trì theo tình trạng thiết bị CBM là gì?

CBM (Condition Based Maintenance) là phương pháp:

• đo lường tình trạng máy

• theo dõi dữ liệu liên tục

• phát hiện dấu hiệu bất thường

• chỉ bảo trì khi thật sự cần

Dữ liệu thường dùng:

• rung động

• nhiệt độ

• dòng điện

• dầu bôi trơn

• tiếng ồn

Nói đơn giản:

👉 máy “báo bệnh” thì mới sửa

Giống như khám sức khỏe định kỳ thay vì uống thuốc theo lịch.

Bảo trì định kỳ và CBM khác nhau thế nào?

Đây là phần nhiều người quan tâm nhất.

Hãy hình dung hai cách làm.

Bảo trì định kỳ (Time-based)

• thay linh kiện theo tháng/quý/năm

• bất kể tình trạng thật sự

• dễ quản lý

• nhưng không tối ưu

Bảo trì theo tình trạng (CBM)

• đo rung, nhiệt, dầu…

• theo dõi sức khỏe máy

• chỉ can thiệp khi có dấu hiệu

• chính xác hơn nhiều

Nếu ví von:

Bảo trì định kỳ = thay lốp xe mỗi 6 tháng dù còn tốt
CBM = thay khi lốp thật sự mòn

Nghe thôi đã thấy hợp lý hơn rồi.

Một câu chuyện thực tế: 2 cách bảo trì – 2 kết quả khác nhau

Tôi từng hỗ trợ hai nhà máy gần giống nhau.

Nhà máy A – bảo trì định kỳ

• thay vòng bi 6 tháng/lần

• vẫn hỏng giữa ca

• downtime khoảng 25–30 giờ/tháng

Nhà máy B – áp dụng CBM

• lắp cảm biến rung + nhiệt

• theo dõi xu hướng

• chỉ thay khi có dấu hiệu

Kết quả sau 1 năm:

👉 downtime giảm còn ~8–10 giờ/tháng
👉 số vòng bi thay giảm gần 40%

Điều thú vị là:

Họ thay ít hơn nhưng máy lại chạy ổn định hơn.

Đó là sức mạnh của dữ liệu.

Vì sao CBM giúp giảm downtime hiệu quả? (AIDA)

Attention – Không còn “hỏng đột ngột”

Máy luôn phát tín hiệu sớm.

Interest – Nhìn thấy xu hướng trước nhiều ngày/tuần

Bạn có thời gian chuẩn bị.

Desire – Lên kế hoạch sửa trong giờ thấp tải

Không phải dừng gấp giữa ca.

Action – Lắp cảm biến, thu thập dữ liệu, theo dõi

CBM hoạt động như thế nào trong thực tế?

Quy trình thường rất đơn giản:

Bước 1 – Đo tình trạng

Gắn cảm biến rung, nhiệt, hoặc đo định kỳ

Bước 2 – Ghi dữ liệu

Theo dõi xu hướng tăng/giảm

Bước 3 – Phát hiện bất thường

Ví dụ:

• rung tăng 30%

• nhiệt tăng 15°C

Bước 4 – Lên kế hoạch sửa

Dừng máy chủ động, không phải “chữa cháy”

Cách làm này giúp bảo trì trở nên… bình tĩnh hơn rất nhiều.

Lợi ích thực tế của bảo trì theo tình trạng thiết bị CBM (FAB)

Feature – Theo dõi dữ liệu thời gian thực

Biết máy đang “khỏe” hay “mệt”

Advantage – Phát hiện sớm trước khi hỏng

Có thời gian chuẩn bị

Benefit –

• giảm downtime

• giảm chi phí linh kiện

• tăng tuổi thọ thiết bị

• giảm áp lực ca đêm

• tối ưu nhân sự bảo trì

Không chỉ tiết kiệm tiền, mà còn tiết kiệm… sức người.

Khi nào nên chuyển sang CBM?

Theo kinh nghiệm của tôi, CBM rất phù hợp khi:

• máy chạy 24/7

• dừng máy gây thiệt hại lớn

• hay hỏng lặp lại

• chi phí downtime cao

• muốn tối ưu chi phí bảo trì

Ví dụ:

• bơm chính

• quạt hút lớn

• máy nén khí

• hộp số băng tải

• dây chuyền sản xuất liên tục

Những thiết bị “critical” nên ưu tiên trước.

CBM có phức tạp và tốn kém không?

Nhiều người nghĩ CBM là phải IoT, AI, hệ thống rất đắt.

Thực tế không cần vậy.

Bạn có thể bắt đầu nhỏ:

• đo rung định kỳ bằng máy cầm tay

• dùng súng nhiệt

• ghi dữ liệu Excel

Sau đó mới:

• lắp cảm biến online

• kết nối SCADA

• phân tích nâng cao

CBM là một hành trình, không phải dự án “một lần là xong”.

Bài học rút ra sau nhiều năm hiện trường

Nếu phải chọn giữa:

• thay vòng bi theo lịch
  hay

• thay khi có dấu hiệu hư thật sự

Tôi luôn chọn cách thứ hai.

Vì máy móc không đọc lịch.

Nó chỉ phản ứng theo điều kiện làm việc.

CBM giúp chúng ta lắng nghe máy, thay vì đoán mò.

Kết luận: Sửa theo lịch hay sửa theo sức khỏe máy?

Bảo trì định kỳ giúp bạn có kế hoạch.
Nhưng bảo trì theo tình trạng thiết bị CBM giúp bạn có sự chủ động.

Sự khác biệt thể hiện rõ ở:

• downtime ít hơn

• ít sự cố bất ngờ

• chi phí thấp hơn

• vận hành ổn định hơn

Nếu hiện tại bạn vẫn “thay linh kiện cho chắc”, có lẽ đã đến lúc cân nhắc cách tiếp cận thông minh hơn.

Đôi khi, chỉ cần vài cảm biến và thói quen theo dõi dữ liệu, bạn có thể biến bảo trì từ “chữa cháy” thành “phòng bệnh”.

Nếu bạn quan tâm đến các giải pháp như đo rung, giám sát nhiệt hay căn chỉnh trục trong mô hình CBM, hãy tiếp tục khám phá những bài chia sẻ tiếp theo để xây dựng một hệ thống bảo trì chủ động và bền vững hơn cho nhà máy của mình.