Đã bao giờ bạn rơi vào tình huống "dở khóc dở cười" này chưa: Nhà xưởng vừa đi vào hoạt động được 3 tháng thì hệ thống điện liên tục nhảy aptomat, điều hòa khu vực sản xuất thì "lúc mát lúc không", còn đường ống nước thì rò rỉ làm hỏng cả lô hàng thành phẩm?

Khi gọi điện cho đơn vị thi công để bảo hành, thứ bạn nhận được chỉ là những tiếng tút dài, hoặc câu trả lời quen thuộc: "Bên em đang kẹt lịch, sang tuần em cho thợ qua" – và cái "sang tuần" đó không bao giờ đến.

Đây không phải là câu chuyện hiếm gặp. Thực tế, trong hơn 10 năm làm nghề và tư vấn cho các chủ đầu tư, tôi đã chứng kiến không ít doanh nghiệp mất hàng tỷ đồng chi phí sửa chữa và gián đoạn sản xuất chỉ vì chọn sai đối tác cơ điện ngay từ đầu.

Hệ thống M&E (Mechanical and Electrical) được ví như "mạch máu" và "hệ thần kinh" của công trình. Xây dựng có đẹp đến đâu mà điện chập chờn, nước yếu, PCCC không đạt chuẩn thì tòa nhà đó cũng coi như "chết lâm sàng".

Vậy làm sao để chọn được một nhà thầu M&E uy tín giữa ma trận hàng trăm công ty trên thị trường? Bài viết này sẽ không nói lý thuyết suông. Tôi sẽ chia sẻ với bạn bộ tiêu chí thực chiến để "chọn mặt gửi vàng", giúp doanh nghiệp yên tâm kê cao gối ngủ.

1. Năng lực thực tế quan trọng hơn hồ sơ đẹp

(AIDA - Attention & Interest)

Hồ sơ năng lực (Profile) là thứ đầu tiên bạn nhìn thấy, nhưng đừng để những con số hay hình ảnh 3D lung linh đánh lừa. Một cuốn Profile dày cộp chưa chắc đã phản ánh đúng năng lực hiện tại của nhà thầu.

Câu chuyện thực tế: Cách đây 2 năm, tôi có tư vấn cho một khách hàng làm nhà máy thực phẩm sạch. Họ chọn một nhà thầu có Profile rất hoành tráng, từng thi công nhiều tòa nhà chung cư cao cấp. Tuy nhiên, khi vào việc thì "vỡ trận". Lý do? Nhà thầu này rất giỏi làm điện nước dân dụng (chung cư), nhưng họ hoàn toàn mù tịt về tiêu chuẩn phòng sạch (Cleanroom) và hệ thống xử lý nước thải công nghiệp. Kết quả là hệ thống vi sinh không đạt chuẩn, nhà máy chậm tiến độ cấp phép 6 tháng.

Bài học rút ra: Một nhà thầu M&E uy tín phải là người có kinh nghiệm trong lĩnh vực cụ thể của bạn.

• Nếu bạn xây nhà máy dệt may, hãy chọn người đã từng làm hệ thống điện động lực công suất lớn và xử lý bụi bông.

• Nếu bạn làm văn phòng cao ốc, hãy chọn người giỏi về hệ thống HVAC (điều hòa thông gió) và BMS (quản lý tòa nhà).

Mẹo kiểm tra: Yêu cầu nhà thầu cung cấp danh sách 3 dự án gần nhất có quy mô tương đương và xin phép được liên hệ trực tiếp với chủ đầu tư cũ để tham khảo ý kiến. Phản hồi từ khách hàng cũ chính là tấm gương phản chiếu trung thực nhất.

2. Đội ngũ nhân sự cơ hữu hay "bán thầu"?

Đây là vấn đề nhức nhối nhất trong ngành xây dựng tại Việt Nam. Nhiều công ty chỉ có bộ phận Sale (bán hàng) và vài kỹ sư giấy tờ. Sau khi ký hợp đồng với bạn, họ sẽ "bán cái" lại cho các tổ đội thi công tự do bên ngoài để ăn chênh lệch.

Hậu quả là gì?

• Chất lượng thi công không đồng bộ.

• An toàn lao động bị xem nhẹ.

• Khi xảy ra sự cố, các bên đổ lỗi cho nhau, chủ đầu tư là người chịu thiệt.

(FAB - Feature, Advantage, Benefit) Một nhà thầu chuyên nghiệp sẽ có đội ngũ kỹ sư và chỉ huy trưởng cơ hữu (thuộc biên chế công ty).

• Đặc điểm (Feature): Họ có quy trình quản lý giám sát chặt chẽ, công nhân được đào tạo bài bản và có đồ bảo hộ đầy đủ.

• Ưu điểm (Advantage): Họ kiểm soát được tiến độ và chất lượng từng mối nối dây điện, từng mối hàn ống nước. Không có chuyện "thợ đụng" (đụng đâu làm đó).

• Lợi ích (Benefit): Doanh nghiệp của bạn giảm thiểu rủi ro tai nạn lao động trên công trường và đảm bảo hệ thống vận hành trơn tru, đồng bộ về mặt kỹ thuật.

Hãy ghé thăm văn phòng hoặc một công trường họ đang thi công. Nếu thấy công nhân mặc đồng phục chỉnh tề, công cụ dụng cụ sắp xếp gọn gàng, đó là điểm cộng lớn cho sự uy tín.

3. Giá cả và cạm bẫy "Rẻ nhất chưa chắc đã Tốt nhất"

(Storytelling & Reasoning)

Trong các buổi đấu thầu, tôi thường thấy các chủ doanh nghiệp có xu hướng chọn đơn vị có giá chào thấp nhất để tiết kiệm chi phí. Tôi hiểu áp lực tài chính của các bạn, nhưng trong ngành M&E, "tiền nào của nấy" là quy luật bất biến.

Tại sao lại có sự chênh lệch giá lên đến 20-30% giữa các nhà thầu? Để giảm giá, các nhà thầu thiếu uy tín thường dùng các "chiêu trò" sau:

• Thay đổi chủng loại vật tư: Dùng dây điện pha tạp chất thay vì đồng nguyên chất, dùng ống nhựa loại 2, loại 3. Những thứ này nằm âm tường hoặc trên trần thạch cao, bạn rất khó kiểm tra lúc nghiệm thu, nhưng chỉ sau 1-2 năm là xuống cấp.

• Cắt bớt các thiết bị bảo vệ: Giảm bớt số lượng aptomat chống giật, van xả áp... gây mất an toàn.

• Bùa vẽ phát sinh: Chào giá ban đầu rất thấp nhưng thiếu hạng mục. Khi vào thi công thì vẽ ra đủ thứ chi phí phát sinh khiến tổng giá trị quyết toán đội lên cao hơn cả các nhà thầu khác.

Lời khuyên: Đừng chỉ nhìn vào con số tổng (Grand Total). Hãy yêu cầu bóc tách chi tiết khối lượng (BOQ) và chỉ định rõ thương hiệu vật tư (Vendor List). Một nhà thầu M&E uy tín sẽ đưa ra mức giá hợp lý, minh bạch và cam kết không phát sinh vô lý. Đầu tư đúng ngay từ đầu luôn rẻ hơn việc phải đập đi sửa lại.

4. Dịch vụ bảo trì và cam kết sau bán hàng

Hệ thống M&E không giống như cái bàn cái ghế, mua về là dùng mãi. Nó cần được bảo trì, bảo dưỡng định kỳ và xử lý sự cố tức thời.

Hãy tưởng tượng hệ thống chiller (làm mát) của nhà máy bị hỏng vào lúc 2 giờ sáng, trong khi dây chuyền sản xuất đang chạy hết công suất để kịp đơn hàng xuất khẩu. Lúc này, bạn cần một đối tác như thế nào?

1. Một đơn vị tắt máy, sáng hôm sau mới nghe điện thoại.

2. Hay một đối tác có đội ngũ kỹ thuật trực 24/7, sẵn sàng có mặt để xử lý sự cố trong vòng 2-4 tiếng?

Tiêu chí đánh giá: Khi xem xét hợp đồng, hãy chú ý kỹ đến điều khoản bảo hành:

• Thời gian bảo hành là bao lâu? (Thường là 12-24 tháng).

• Quy trình tiếp nhận sự cố như thế nào?

• Họ có cung cấp gói bảo trì định kỳ sau khi hết hạn bảo hành không?

Sự uy tín của nhà thầu thể hiện rõ nhất ở lúc khó khăn. Những đơn vị sẵn sàng đồng hành cùng bạn trong suốt vòng đời của dự án mới thực sự là đối tác đáng tin cậy.

5. Văn hóa An toàn lao động (HSE)

Cuối cùng, nhưng không kém phần quan trọng, là văn hóa an toàn. Một nhà thầu coi trọng tính mạng con người sẽ coi trọng tài sản của bạn.

Nếu bạn bước vào công trường và thấy thợ điện đấu nối tủ điện sống mà không có găng tay cách điện, thợ hàn làm việc cạnh đống bìa carton dễ cháy, hay giàn giáo lỏng lẻo... hãy dừng hợp tác ngay lập tức. Rủi ro cháy nổ hoặc tai nạn lao động có thể khiến dự án của bạn bị đình chỉ, thậm chí vướng vào các rắc rối pháp lý nghiêm trọng.

Các nhà thầu chuyên nghiệp luôn tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn an toàn (ISO 45001, OHSAS), có cán bộ an toàn giám sát thường xuyên. Điều này không chỉ bảo vệ người lao động mà còn bảo vệ chính uy tín và tiến độ của doanh nghiệp bạn.

Tạm kết

Việc tìm kiếm một nhà thầu M&E uy tín giống như việc tìm một người bạn đời cho công trình của mình vậy. Cần sự thấu hiểu, tin tưởng và cam kết đi đường dài.

Đừng vội vàng quyết định chỉ dựa trên giá cả hay những lời quảng cáo hoa mỹ. Hãy đánh giá dựa trên:

1. Kinh nghiệm thực chiến phù hợp với loại hình dự án.

2. Nhân sự và quy trình quản lý chuyên nghiệp.

3. Sự minh bạch trong vật tư và báo giá.

4. Dịch vụ bảo hành, bảo trì tận tâm.

5. Tuân thủ an toàn lao động.

Một hệ thống cơ điện tốt sẽ hoạt động thầm lặng, bền bỉ, giúp bạn tiết kiệm năng lượng và tập trung hoàn toàn vào việc kinh doanh cốt lõi. Ngược lại, một hệ thống tồi sẽ là cơn đau đầu dai dẳng bào mòn lợi nhuận của bạn.

Nếu bạn đang đứng trước quyết định lựa chọn nhà thầu hoặc cần tư vấn về giải pháp M&E tối ưu cho nhà xưởng, văn phòng của mình, đừng ngần ngại tìm hiểu kỹ và đặt ra những câu hỏi khó cho đối tác. Sự cẩn trọng hôm nay là lợi nhuận của ngày mai.

Chúc bạn tìm được người đồng hành tin cậy để kiến tạo nên những công trình vững chắc!