10/02/2026
Có một buổi sáng đầu tuần, tôi nhận được cuộc gọi từ trưởng ca bảo trì của một xưởng sản xuất bao bì.
“Anh ơi, cái motor bơm này thay bạc đạn 2 lần rồi mà vẫn rung. Chạy lên tốc độ là cả bệ máy lắc theo. Không hiểu lỗi ở đâu nữa…”
Nghe rất quen.
Bạc đạn mới. Cân bằng động tốt. Căn chỉnh đồng tâm đã làm.
Nhưng máy vẫn rung.
Cuối cùng, khi đặt đồng hồ so kiểm tra lại, kim nhảy gần 0.15 mm ngay đầu trục.
Thủ phạm không phải bạc đạn. Cũng không phải khớp nối.
Mà là độ đảo trục vượt chuẩn.
Đây chính là vấn đề rất nhiều nhà máy gặp phải – và cũng là lý do vì sao việc kiểm tra độ đảo trục máy nên trở thành bước bắt buộc trong bảo trì cơ khí, thay vì “kiểm tra khi có sự cố”.
Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ:
Độ đảo trục là gì và vì sao gây rung mạnh
Khi nào cần kiểm tra
Cách kiểm tra nhanh, đơn giản ngay tại xưởng
Kinh nghiệm thực tế để tránh thay sai linh kiện, tốn chi phí vô ích
Máy rung.
Bạc đạn nóng.
Khớp nối mòn nhanh.
Phớt rò dầu.
Motor kêu to bất thường.
Hầu hết mọi người nghĩ ngay đến:
Hỏng vòng bi
Lệch đồng tâm
Mất cân bằng
Nhưng ít ai nghĩ tới độ đảo trục.
Thực tế, tôi từng chứng kiến:
Một bơm nước 55kW cháy phớt 3 lần/tháng
Quạt hút công nghiệp gãy trục sau 8 tháng
Hộp số rung làm nứt bệ móng bê tông
Nguyên nhân chung: trục bị đảo vượt chuẩn nhưng không ai kiểm tra từ đầu.
Chỉ cần trục “vênh” 0.1–0.2 mm, khi quay ở 1.500–3.000 rpm, lực ly tâm tăng lên rất lớn → rung động khuếch đại → phá hủy toàn bộ hệ thống.
Tin tốt là:
👉 Việc kiểm tra độ đảo trục máy rất nhanh, rẻ và có thể làm ngay tại nhà máy.
Chỉ cần vài dụng cụ cơ bản, bạn có thể phát hiện sớm trước khi sự cố xảy ra.
Nói đơn giản:
Độ đảo trục là mức độ “lệch tâm” của trục khi quay quanh trục hình học lý tưởng.
Khi trục hoàn hảo → quay tròn đều → không rung.
Khi trục cong, mòn, hoặc lắp sai → quay thành hình elip → rung.
Có 2 dạng chính:
Trục “lắc ngang” khi quay.
Thường gây:
Rung mạnh
Mòn bạc đạn nhanh
Tiếng ồn lớn
Trục “nhảy lên xuống” theo phương dọc.
Thường gây:
Hỏng phớt
Rò dầu
Mòn mặt khớp nối
Trong bảo trì thực tế, đảo hướng kính là nguyên nhân phổ biến nhất gây rung máy.
Nếu bạn làm hiện trường đủ lâu, chỉ cần nghe tiếng máy là đã “nghi ngờ”.
Một số dấu hiệu thường gặp:
Máy rung dù đã cân bằng động
Thay bạc đạn liên tục vẫn hỏng
Khớp nối cao su rách nhanh bất thường
Phớt dầu chảy liên tục
Độ rung tăng theo tốc độ quay
Đồng tâm căn chỉnh hoài vẫn không ổn
Khi gặp các dấu hiệu này, đừng thay linh kiện nữa – hãy đo độ đảo trước.
Đây là bài học tôi đã rút ra sau nhiều lần “thay oan” bạc đạn cho khách hàng.
Từ kinh nghiệm bảo trì thực tế, tôi khuyên nên kiểm tra trong các trường hợp:
Đặc biệt:
Motor mới
Trục gia công lại
Sau khi thay trục
Đại tu bơm
Thay vòng bi
Thay khớp nối
Hàn sửa trục
Không cần suy nghĩ nhiều. Rung → đo ngay.
Với thiết bị quan trọng (bơm, quạt, máy nén), nên kiểm tra 6–12 tháng/lần.
Việc này chỉ mất 10–15 phút, nhưng có thể tiết kiệm hàng trăm triệu tiền dừng máy.
Đây là phần mà hầu hết mọi người quan tâm nhất.
Tin vui: không cần thiết bị đắt tiền.
Đồng hồ so (Dial Indicator)
Đế từ
Bút đánh dấu
Tay quay hoặc quay bằng tay
Chỉ vậy là đủ.
Lockout/Tagout đầy đủ.
Gắn đế từ lên bệ máy hoặc thân motor.
Đầu đo tì vuông góc vào:
cổ trục
hoặc bề mặt khớp nối
Xoay kim về vị trí zero.
Quan sát kim nhảy.
Hiệu số chính là độ đảo trục.
Ví dụ:
max = +0.05 mm
min = -0.05 mm
→ độ đảo = 0.10 mm
Tùy loại máy, nhưng kinh nghiệm thực tế:
Motor nhỏ: ≤ 0.03 mm
Bơm/quạt trung bình: ≤ 0.05 mm
Thiết bị chính xác cao: ≤ 0.02 mm
Nếu > 0.1 mm → gần như chắc chắn sẽ rung.
Đây không phải con số sách vở, mà là mức tôi đã thấy rung rõ rệt trong rất nhiều dự án.
Một nhà máy thực phẩm gọi chúng tôi hỗ trợ quạt hút mùi 75kW.
Họ đã:
thay 6 bộ bạc đạn
cân bằng động 2 lần
gia cố bệ móng
Chi phí gần 80 triệu.
Khi tôi đến, việc đầu tiên là đặt đồng hồ so.
Kim nhảy… 0.18 mm.
Hỏi ra mới biết trục từng bị va chạm khi vận chuyển.
Sau khi gia công lại trục:
→ rung giảm 70%
→ bạc đạn chạy 2 năm chưa hỏng
Đó là lúc họ nói:
“Giá mà kiểm tra cái này từ đầu…”
Đây chính là giá trị lớn nhất của việc kiểm tra độ đảo trục máy:
👉 tìm đúng nguyên nhân thay vì “đoán mò”.
Tùy nguyên nhân:
→ tiện lại hoặc thay trục
→ bọc kim loại / phun phủ / sleeve
→ tháo lắp lại, kiểm tra then, khớp nối
→ căn chỉnh lại housing
Tôi luôn nói với đội kỹ thuật:
“Đừng thay linh kiện khi chưa đo.”
Đồng hồ so giá vài trăm nghìn.
Một bộ bạc đạn công nghiệp vài triệu.
Một lần dừng máy có thể hàng trăm triệu.
So sánh là thấy nên làm gì trước.
Đó chính là lợi ích (Benefit) lớn nhất:
Feature: đo nhanh bằng đồng hồ so
Advantage: phát hiện chính xác lỗi cơ khí
Benefit: tiết kiệm chi phí + giảm downtime
Một vài mẹo nhỏ nhưng rất “đắt giá”:
Lau sạch bề mặt trục trước khi đo
Đo nhiều vị trí khác nhau
Đánh dấu điểm cao nhất
Không đo trên bề mặt gồ ghề
Luôn kiểm tra cả hướng kính và hướng trục
Những chi tiết nhỏ này giúp số đo đáng tin cậy hơn rất nhiều.
Trong bảo trì công nghiệp, có những việc rất đơn giản nhưng lại mang tính “quyết định”.
Kiểm tra độ đảo trục máy là một trong số đó.
Chỉ vài phút đo:
giảm rung
tăng tuổi thọ bạc đạn
giảm chi phí sửa chữa
tránh dừng máy đột xuất
Quan trọng hơn, bạn sẽ làm bảo trì theo cách chủ động – dựa trên dữ liệu, không phải cảm tính.
Nếu đội kỹ thuật của bạn đang thường xuyên gặp vấn đề rung máy, hỏng vòng bi, hoặc thay linh kiện liên tục mà chưa rõ nguyên nhân, hãy thử bổ sung bước kiểm tra này vào quy trình.
Đôi khi, câu trả lời nằm ngay trên… chiếc đồng hồ so nhỏ bé.
Và nếu bạn muốn tìm hiểu thêm các phương pháp đo rung, căn chỉnh đồng tâm hay bảo trì dự đoán cho nhà máy, đừng ngần ngại khám phá thêm những bài chia sẻ chuyên sâu khác – kiến thức đúng sẽ giúp bạn tiết kiệm nhiều hơn bất kỳ khoản đầu tư nào.
-large.webp)
(1)-large.webp)
Chia sẻ
