27/01/2026
Một quản đốc xưởng từng gọi tôi xuống kiểm tra hệ thống thông gió với một mô tả rất quen:
“Quạt vẫn chạy, gió vẫn có, nhưng cả khung treo rung bần bật. Công nhân đứng gần thấy khó chịu, còn tụi tôi thì lo không biết lúc nào quạt… rơi.”
Đó không phải là quạt hỏng ngay lập tức. Nhưng rung quạt công nghiệp chính là tín hiệu cảnh báo rõ ràng rằng hệ thống đang có vấn đề. Nếu bỏ qua, cái giá phải trả thường là:
Gãy cánh quạt
Hỏng bạc đạn, cong trục
Nứt móng, nứt kết cấu treo
Và cuối cùng là dừng sản xuất ngoài kế hoạch
Bài viết này chia sẻ kinh nghiệm thực tế trong quá trình kiểm tra, bảo trì quạt công nghiệp tại nhà xưởng:
Vì sao quạt công nghiệp bị rung
Những nguyên nhân hay gặp nhưng thường bị xử lý sai cách
Và quan trọng nhất: cách khắc phục rung quạt công nghiệp triệt để, không tái phát
Nhiều người quen với việc:
Quạt lớn thì rung là “chuyện thường”
Chạy lâu năm thì rung chút cũng không sao
Đây là suy nghĩ rất nguy hiểm.
Trong vận hành thực tế, quạt công nghiệp được thiết kế để chạy rất êm, ngay cả khi công suất lớn. Rung chỉ xuất hiện khi:
Có mất cân bằng
Có sai lệch cơ khí
Hoặc hệ thống lắp đặt không còn đúng như ban đầu
Nói cách khác, rung là triệu chứng của lỗi, không phải đặc tính tự nhiên của quạt.
Rung quạt công nghiệp thường diễn biến theo ba giai đoạn:
Ban đầu rung nhẹ, khó nhận ra
Sau đó rung rõ, có thể nghe tiếng ồn
Cuối cùng rung mạnh, lan sang khung, sàn, kết cấu
Nếu đợi đến giai đoạn cuối mới xử lý, chi phí sửa chữa thường cao gấp nhiều lần so với xử lý sớm.
Trong một nhà máy dệt, quạt hút bụi sau vài tháng vận hành bắt đầu rung mạnh dần. Khi tháo ra kiểm tra, nguyên nhân rất rõ:
Một bên cánh bám nhiều bụi vải
Bên còn lại sạch hơn
Trọng lượng hai bên lệch nhau đáng kể
Kết quả là mất cân bằng động, khiến quạt rung mạnh khi quay.
Những nguyên nhân gây mất cân bằng thường gặp:
Bụi bẩn, dầu mỡ bám cánh
Cánh bị mòn không đều
Cánh cong, móp do va đập
Thay cánh mới nhưng không cân bằng lại
Trục quạt có thể bị:
Cong nhẹ do va đập
Lệch tâm do lắp sai
Mòn tại vị trí lắp bạc đạn
Điều nguy hiểm là:
Trục cong nhẹ rất khó nhìn bằng mắt
Nhưng khi quay ở tốc độ cao, rung tăng lên rất nhanh
Trong nhiều ca kiểm tra, rung quạt chỉ được xử lý triệt để sau khi đo độ đảo trục, chứ không phải chỉ vệ sinh cánh.
Một dấu hiệu rất điển hình:
Rung đi kèm tiếng gào, rít
Nhiệt độ gối đỡ tăng cao
Đây gần như chắc chắn là vấn đề ở bạc đạn:
Mòn
Khô mỡ
Lắp lệch
Nếu tiếp tục cho quạt chạy, không chỉ rung mà còn có nguy cơ:
Kẹt trục
Gãy trục
Cháy động cơ
Có những trường hợp:
Quạt hoàn toàn bình thường
Cánh cân bằng
Trục thẳng
Bạc đạn tốt
Nhưng toàn bộ hệ thống vẫn rung.
Nguyên nhân nằm ở:
Khung treo yếu
Bệ đặt quạt không phẳng
Bulong móng lỏng
Khi quạt quay, rung động nhỏ bị khuếch đại qua kết cấu, khiến cảm giác rung rất mạnh.
Rung kéo dài gây ra:
Mỏi vật liệu
Nứt gối đỡ
Lỏng bulong, mối hàn
Theo thời gian, rung tạo ra hiệu ứng dây chuyền, làm hỏng cả hệ thống chứ không chỉ riêng quạt.
Từ kinh nghiệm bảo trì:
Một quạt rung liên tục có thể giảm 30–50% tuổi thọ
Động cơ gắn với quạt rung thường nóng hơn, bạc đạn motor hư sớm
Chi phí sửa chữa vì rung thường không đến từ một lỗi lớn, mà từ rất nhiều lỗi nhỏ cộng dồn.
Trong vận hành hàng ngày, rung quạt thường đi kèm:
Tiếng ồn bất thường
Rung truyền xuống sàn hoặc khung
Bắt đầu xuất hiện vết nứt ở chân đế
Bulong phải siết lại thường xuyên
Nếu các dấu hiệu này lặp lại, gần như chắc chắn vấn đề chưa được xử lý tận gốc.
Ở nhiều nhà máy, chỉ cần:
Đo độ rung định kỳ
So sánh theo thời gian
là đã thấy xu hướng bất thường rất rõ. Đừng đợi đến khi rung “nhìn thấy bằng mắt” mới hành động.
Đây là bước đầu tiên và bắt buộc:
Làm sạch hoàn toàn cánh
Kiểm tra biến dạng
Cân bằng tĩnh hoặc cân bằng động
FAB – nhìn từ hiệu quả thực tế:
Feature: Cân bằng lại cánh quạt
Advantage: Giảm lực ly tâm không đều
Benefit: Quạt chạy êm, giảm rung rõ rệt
Rất nhiều ca rung nặng được xử lý triệt để chỉ sau bước này.
Nếu sau khi cân bằng vẫn rung:
Đo độ đảo trục
Kiểm tra độ rơ bạc đạn
Thay thế nếu cần
Đừng cố “chạy thêm chút nữa” với bạc đạn hỏng. Chi phí thay bạc đạn luôn thấp hơn rất nhiều so với thay trục hoặc motor.
Trong nhiều trường hợp, giải pháp nằm ở:
Gia cường khung thép
Tăng độ cứng móng
Dùng đệm chống rung phù hợp
Khi kết cấu đủ cứng, rung sẽ không còn bị khuếch đại.
Lệch tâm khớp nối:
Gây rung
Gây mòn nhanh bạc đạn
Việc căn chỉnh đồng tâm đúng kỹ thuật giúp:
Giảm rung
Tăng tuổi thọ cả quạt và motor
Một nhà máy xử lý khí thải từng:
Thay bạc đạn
Thay motor
Siết lại toàn bộ bulong
Nhưng quạt vẫn rung.
Cuối cùng, khi đo lại:
Cánh quạt mất cân bằng nặng do bám hóa chất
Chưa từng được cân bằng từ ngày lắp
Sau khi vệ sinh và cân bằng động, quạt chạy êm hoàn toàn.
Bài học rút ra: sửa rung quạt công nghiệp phải đi đúng nguyên nhân, không phải thay càng nhiều càng tốt.
Một kế hoạch bảo trì hiệu quả nên bao gồm:
Vệ sinh cánh theo môi trường làm việc
Kiểm tra rung định kỳ
Kiểm tra bạc đạn, trục, khung bệ
Làm đều đặn sẽ:
Phát hiện sớm vấn đề
Tránh sửa chữa lớn
Giữ hệ thống chạy ổn định lâu dài
Trong rất nhiều nhà máy, nếu xử lý rung ngay từ giai đoạn đầu:
Chi phí rất thấp
Không ảnh hưởng sản xuất
Ngược lại, để rung kéo dài, cái giá phải trả thường cao hơn rất nhiều so với dự tính ban đầu.
Rung quạt công nghiệp không chỉ gây khó chịu hay ồn ào. Nó là dấu hiệu cho thấy:
Hệ thống đang mất cân bằng
Cơ khí đang xuống cấp
Rủi ro hư hỏng đang đến gần
Hiểu đúng nguyên nhân và xử lý triệt để sẽ giúp:
Quạt chạy êm, bền
Giảm chi phí bảo trì
Đảm bảo an toàn và ổn định sản xuất
Nếu quạt trong nhà xưởng của bạn đang rung “nhiều hơn trước”, đó không phải là chuyện bình thường. Và càng xử lý sớm, bạn sẽ càng tiết kiệm được nhiều hơn về sau.
(1)-large.webp)
Chia sẻ
