21/01/2026
Tôi còn nhớ một cuộc gọi từ trưởng bộ phận bảo trì của một nhà máy nhựa. Anh nói:
“Máy ép vẫn chạy bình thường, sản lượng chưa giảm, nhưng vòng bi thay liên tục. Mỗi lần dừng máy là cả chuyền phía sau đứng theo. Không hiểu vấn đề nằm ở đâu.”
Khi đến hiện trường, chỉ cần đứng cạnh máy vài phút, tôi đã có linh cảm quen thuộc. Không phải lỗi vật tư, không phải do vận hành ẩu. Sai lệch trục máy – một lỗi nhỏ, khó thấy bằng mắt thường – đang âm thầm “ăn mòn” toàn bộ hệ thống.
Nếu bạn từng gặp những tình huống như:
Máy chạy được nhưng rung nhẹ, nóng dần
Vòng bi, phớt, khớp nối mau hỏng
Điện năng tiêu thụ tăng mà không rõ lý do
Hiệu suất thiết bị giảm theo thời gian
… thì rất có thể, sai lệch trục máy chính là nguyên nhân gốc rễ.
Trong bài viết này, tôi sẽ chia sẻ một cách thực tế và dễ hiểu: sai lệch trục máy là gì, nó ảnh hưởng thế nào đến độ bền và hiệu suất thiết bị, và vì sao bạn không nên xem nhẹ lỗi này.
Hiểu đơn giản, sai lệch trục máy xảy ra khi hai trục nối với nhau (ví dụ: động cơ – bơm, động cơ – hộp số) không nằm trên cùng một đường tâm lý tưởng.
Trong thực tế sản xuất, sai lệch trục không chỉ có một kiểu:
Sai lệch song song: hai trục song song nhưng lệch tâm
Sai lệch góc: trục tạo thành một góc nhỏ với nhau
Sai lệch tổng hợp: vừa lệch tâm vừa lệch góc
Điều đáng nói là:
Chỉ cần sai lệch vài phần trăm milimet cũng đủ gây ra hậu quả nghiêm trọng sau thời gian vận hành.
Vòng bi và khớp nối được thiết kế để làm việc trong điều kiện tải đều và đúng hướng. Khi trục bị sai lệch:
Lực phân bố không đều
Xuất hiện lực uốn và lực dọc trục không mong muốn
Kim loại chịu mỏi liên tục
👉 Trong một nhà máy thực phẩm, vòng bi đầu trục động cơ chỉ đạt 40–50% tuổi thọ thiết kế. Nguyên nhân duy nhất: lệch trục nhẹ do lún bệ máy sau một thời gian dài.
Kết quả là:
Vòng bi nóng
Mỡ nhanh hỏng
Tuổi thọ giảm mạnh
Sai lệch trục gần như luôn đi kèm rung động.
Rung không chỉ gây ồn mà còn:
Làm lỏng bu lông
Gây nứt bệ máy
Làm hỏng các chi tiết phụ trợ
Rung động kéo dài sẽ khiến toàn bộ hệ thống “già đi” nhanh hơn tuổi thật.
Một hậu quả ít được chú ý: phớt trục.
Khi trục quay không đúng tâm:
Bề mặt tiếp xúc phớt không đều
Mòn lệch
Rò rỉ dầu, mỡ
Nhiều doanh nghiệp thay phớt liên tục mà không nhận ra nguyên nhân nằm ở sai lệch trục máy, chứ không phải chất lượng phớt.
Khi trục không đồng tâm:
Ma sát tăng
Lực cản lớn hơn
Động cơ phải “gồng mình” làm việc
Điều này dẫn đến:
Dòng điện tăng
Nhiệt độ cao hơn
Hiệu suất tổng thể giảm
👉 Một hệ thống bơm nước công nghiệp sau khi căn chỉnh lại trục đã giảm rõ rệt dòng tiêu thụ, dù không thay bất kỳ linh kiện nào.
Sai lệch trục khiến:
Một phần công suất bị “tiêu tán” thành rung và nhiệt
Khớp nối làm việc kém hiệu quả
Đầu ra không đạt như thiết kế
Về lâu dài, bạn sẽ thấy:
Máy chạy “đuối”
Tốc độ không ổn định
Chất lượng sản phẩm không đồng đều
Sai lệch trục không làm máy dừng ngay. Nhưng nó:
Làm tăng xác suất hỏng hóc
Gây sự cố bất ngờ
Ảnh hưởng dây chuyền phía sau
Trong môi trường sản xuất liên tục, thời gian dừng máy chính là chi phí lớn nhất.
Đây là suy nghĩ rất phổ biến, đặc biệt ở các nhà xưởng lâu năm. Nhưng thực tế:
Mắt người không thể nhận biết sai lệch nhỏ
Thước thẳng, lá căn chỉ mang tính tương đối
Sai số tích lũy sau vận hành mới là vấn đề
Sai lệch trục không chỉ xuất hiện khi lắp đặt:
Nền móng lún theo thời gian
Nhiệt độ làm giãn nở kim loại
Va chạm cơ học khi bảo trì
Nghĩa là máy có thể đúng lúc đầu, nhưng sai dần về sau.
Một xưởng cơ khí mà tôi từng hỗ trợ có chi phí bảo trì rất cao cho hệ thống động cơ – hộp số. Họ thay vòng bi định kỳ 6 tháng/lần, coi đó là “bình thường”.
Sau khi đo và căn chỉnh lại trục:
Mức rung giảm rõ rệt
Nhiệt độ vòng bi ổn định
Chu kỳ thay vòng bi kéo dài gần gấp đôi
Điều đáng nói là chi phí căn chỉnh chỉ bằng một phần nhỏ so với chi phí vòng bi và thời gian dừng máy trước đó.
Feature: Đo và căn chỉnh chính xác
Advantage: Loại bỏ sai lệch ngay từ gốc
Benefit: Tăng tuổi thọ thiết bị, giảm chi phí dài hạn
Thiết bị căn chỉnh laser hiện nay cho phép:
Độ chính xác cao
Thực hiện nhanh
Phù hợp cả bảo trì định kỳ và xử lý sự cố
Đừng chỉ căn chỉnh một lần rồi quên. Nên:
Kiểm tra lại sau một thời gian vận hành
Đặc biệt sau khi thay vòng bi, động cơ, hộp số
Theo dõi xu hướng thay vì chờ sự cố
Sai lệch trục đôi khi không đến từ bản thân trục, mà từ:
Bệ máy yếu
Bu lông lỏng
Khung bị biến dạng
Xử lý tận gốc luôn hiệu quả hơn xử lý triệu chứng.
Sai lệch trục máy không ồn ào, không “phá” máy ngay lập tức. Nhưng nó:
Bào mòn thiết bị từng ngày
Làm giảm hiệu suất mà bạn khó nhận ra
Gây chi phí ẩn rất lớn về lâu dài
Trong nhiều trường hợp tôi từng gặp, chỉ cần xử lý đúng sai lệch trục, 60–70% vấn đề rung, ồn và hư hỏng tự biến mất.
Sai lệch trục máy là một trong những nguyên nhân thầm lặng nhưng nguy hiểm nhất trong vận hành thiết bị công nghiệp. Nó không phải lỗi lớn, nhưng hậu quả của nó thì không hề nhỏ.
Nếu bạn đang quản lý nhà xưởng hoặc chịu trách nhiệm bảo trì, hãy tự hỏi:
Máy của mình đã được căn chỉnh trục đúng cách chưa?
Lần cuối kiểm tra sai lệch trục là khi nào?
Những hư hỏng lặp lại có thật sự “bình thường”?
Đôi khi, chỉ một bước căn chỉnh nhỏ hôm nay có thể giúp bạn:
Kéo dài tuổi thọ thiết bị
Giữ hiệu suất ổn định
Tránh những sự cố đáng tiếc trong tương lai
Và đó luôn là khoản đầu tư xứng đáng cho bất kỳ hệ thống sản xuất nào.
(1)-large.webp)
Chia sẻ
