19/01/2026
Bạn đã bao giờ rơi vào tình huống này chưa: Một công trình, nhà xưởng hay văn phòng mới toanh vừa đưa vào hoạt động chưa đầy một năm, nhưng tiền điện lại cao gấp rưỡi dự tính? Hoặc tệ hơn, hệ thống đường ống nước bị rò rỉ, nhưng để sửa nó, thợ phải đập tung cả mảng tường ốp đá đắt tiền vì... không có cửa thăm kỹ thuật?
Đó là những câu chuyện "dở khóc dở cười" mà tôi đã gặp vô số lần trong hơn 10 năm làm nghề tư vấn và triển khai dự án.
Nhiều chủ đầu tư thường mắc kẹt trong một bài toán tâm lý: Cố gắng cắt giảm tối đa chi phí thiết kế ban đầu để tiết kiệm ngân sách. Họ cho rằng bản vẽ chỉ là tờ giấy, quan trọng là lúc xây dựng. Nhưng thực tế phũ phàng đã chứng minh điều ngược lại.
Bài viết này sẽ không nói về lý thuyết sách vở. Chúng ta sẽ cùng ngồi lại, mổ xẻ vấn đề dưới góc nhìn của những người làm kinh tế để hiểu rõ: Tại sao một bản thiết kế kỹ thuật chỉn chu lại là khoản đầu tư sinh lời nhất cho 10, 20 năm vận hành sau này.
Trước khi đi sâu vào chuyện tiền nong, hãy thống nhất với nhau một chút về khái niệm. Khi nhắc đến thiết kế kỹ thuật (Technical Design), nhiều người chỉ nghĩ đến kết cấu bê tông cốt thép cho chắc chắn.
Nhưng trong vận hành doanh nghiệp (đặc biệt là nhà máy, tòa nhà văn phòng, chuỗi F&B), thiết kế kỹ thuật bao trùm rộng hơn nhiều:
Hệ thống cơ điện (M&E): Điện, nước, điều hòa không khí (HVAC), thông gió.
Dây chuyền công nghệ: Bố trí máy móc, luồng di chuyển của nhân sự/hàng hóa.
Giải pháp vật liệu và năng lượng.
Nếu thiết kế kiến trúc tạo nên "bộ mặt" đẹp đẽ, thì thiết kế kỹ thuật chính là "nội tạng" và "mạch máu". Mạch máu có thông suốt, nội tạng có khỏe thì cơ thể (công trình) mới sống thọ và ít ốm đau.
Trong ngành xây dựng và quản lý dự án, chúng tôi thường ví von chi phí bằng hình ảnh tảng băng trôi.
Phần nổi (15-20%): Chi phí thiết kế và xây dựng ban đầu (CAPEX).
Phần chìm (80-85%): Chi phí vận hành, bảo trì, năng lượng và sửa chữa trong suốt vòng đời dự án (OPEX).
Sai lầm chết người nằm ở chỗ: Chúng ta thường chăm chăm mặc cả vài chục triệu đồng tiền thiết kế (phần nổi), để rồi mỗi tháng phải trả thêm vài chục triệu tiền điện lãng phí (phần chìm) trong suốt hàng chục năm.
Một sai sót nhỏ hoặc sự tính toán hời hợt trên bản vẽ hôm nay có thể tạo ra một cơn bão chi phí trong tương lai. Cụ thể như thế nào?
Tôi từng tư vấn lại cho một tòa nhà văn phòng tại Hà Nội. Chủ đầu tư ban đầu chọn phương án thiết kế điều hòa cục bộ giá rẻ để tiết kiệm vốn.
Hệ quả: Mùa hè, hệ thống quá tải, không đủ mát, điện năng tiêu thụ vọt lên chóng mặt do máy luôn phải chạy 100% công suất.
Nếu thiết kế kỹ thuật tốt: Các kỹ sư sẽ tính toán tải nhiệt, hướng nắng, đề xuất hệ thống VRV/VRF hoặc Chiller có biến tần. Chi phí đầu tư ban đầu cao hơn khoảng 15-20%, nhưng hóa đơn tiền điện giảm được 30-40% mỗi tháng. Chỉ sau 2 năm, số tiền tiết kiệm được đã bù đắp vốn đầu tư chênh lệch.
Đây là lỗi sơ đẳng nhưng cực kỳ phổ biến ở các bản thiết kế giá rẻ. Người thiết kế chỉ quan tâm "lắp vào đâu cho gọn" mà quên mất "sau này hỏng thì sửa kiểu gì". Ví dụ: Đặt van nước tổng ở vị trí... trên trần thạch cao cố định mà không có lỗ thăm. Khi xảy ra sự cố, thay vì chỉ mất 15 phút vặn van, bạn mất:
Chi phí nhân công đục trần.
Chi phí vá trần, sơn bả lại.
Chi phí gián đoạn kinh doanh (nếu đó là khu vực sảnh hay phòng họp).
Lời khuyên: Một bản thiết kế kỹ thuật có tâm luôn đi kèm với kịch bản bảo trì. Mọi thiết bị cần bảo dưỡng định kỳ phải nằm ở vị trí dễ tiếp cận nhất.
Để bạn dễ hình dung, tôi xin kể lại câu chuyện về hai khách hàng (tạm gọi là Anh A và Anh B) cùng xây dựng nhà máy chế biến thực phẩm với quy mô tương đương nhau vào năm 2018.
Anh A quan niệm nhà xưởng chỉ cần che mưa nắng, máy móc đặt đâu chẳng được. Anh thuê một đơn vị thiết kế giá rẻ, qua loa phần bố trí kỹ thuật điện nước.
Năm đầu tiên: Mọi thứ ổn, anh A rất tự hào vì tiết kiệm được gần 500 triệu so với dự toán.
Năm thứ ba: Khi muốn lắp thêm dây chuyền mới, anh phát hiện tủ điện tổng không còn công suất dự phòng. Hệ thống thoát nước sàn quá nhỏ, thường xuyên bị tắc do rác thải sản xuất, gây ngập cục bộ, mất vệ sinh an toàn thực phẩm.
Kết cục: Anh A phải dừng hoạt động 1 tuần để đào nền lên đi lại đường ống và thay toàn bộ hệ thống điện động lực. Chi phí cải tạo và thiệt hại do dừng sản xuất lớn gấp 5 lần số tiền anh "tiết kiệm" được ngày xưa.
Anh B chấp nhận chi trả cao hơn cho gói tư vấn thiết kế kỹ thuật và mô phỏng vận hành.
Các kỹ sư đã tính toán luồng di chuyển của công nhân để tối ưu hóa thời gian thao tác (giảm 3 giây/mỗi thao tác lặp lại -> tiết kiệm hàng nghìn giờ công mỗi năm).
Hệ thống điện nước được thiết kế dạng module, có cổng chờ sẵn cho việc mở rộng quy mô (Scalability).
Kết quả: Sau 5 năm, nhà máy B mở rộng công suất gấp đôi mà không cần đập phá bất cứ hạng mục nào. Chi phí vận hành trên mỗi đơn vị sản phẩm của anh B thấp hơn anh A khoảng 15%. Đó là lợi thế cạnh tranh khổng lồ trên thương trường.
Chúng ta thường nói về máy móc, nhưng con người mới là yếu tố tốn kém nhất. Môi trường làm việc được định hình bởi thiết kế kỹ thuật ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất.
Ánh sáng và Thông gió: Một thiết kế chiếu sáng tồi hoặc hệ thống thông gió kém gây ra sự mệt mỏi, buồn ngủ cho nhân viên văn phòng hoặc công nhân. Năng suất giảm 10% đồng nghĩa với việc bạn đang lãng phí 10% quỹ lương hàng tháng.
Tiếng ồn: Việc không tính toán cách âm trong thiết kế kỹ thuật cho các phòng máy phát điện hay hệ thống bơm có thể gây ô nhiễm tiếng ồn, ảnh hưởng đến sức khỏe người lao động và thậm chí vi phạm các quy chuẩn môi trường, dẫn đến bị phạt.
Nếu bạn đang chuẩn bị cho một dự án mới, hãy áp dụng tư duy FAB (Feature - Advantage - Benefit) này khi làm việc với đơn vị thiết kế:
Đừng chỉ hỏi "Cái máy này bao nhiêu tiền?". Hãy hỏi: "Nếu tôi dùng máy này, tổng chi phí (mua + điện + bảo trì) trong 10 năm là bao nhiêu so với phương án khác?". Một đơn vị thiết kế kỹ thuật chuyên nghiệp sẽ có bảng so sánh này cho bạn.
Đây là xu hướng tất yếu. Thay vì vẽ 2D, BIM dựng mô hình 3D chứa thông tin.
Tính năng: Phát hiện va chạm giữa các đường ống, dầm, cột ngay trên máy tính.
Lợi thế: Xử lý xung đột trước khi ra công trường.
Lợi ích: Loại bỏ gần như hoàn toàn chi phí đập đi xây lại (re-work) vốn chiếm tới 5-10% chi phí xây dựng ở các dự án quản lý kém.
Hãy yêu cầu kiến trúc sư/kỹ sư trả lời câu hỏi: "Nếu 5 năm nữa tôi muốn tăng quy mô lên 30%, hệ thống kỹ thuật hiện tại có đáp ứng được không hay phải vứt bỏ làm lại?". Câu trả lời sẽ cho bạn biết tầm nhìn của bản thiết kế.
Đầu tư vào một bản thiết kế kỹ thuật bài bản, chi tiết giống như việc bạn mua một gói bảo hiểm rủi ro cho tương lai của doanh nghiệp.
Số tiền bạn bỏ ra hôm nay cho các chuyên gia, kỹ sư giỏi không mất đi đâu cả. Nó chuyển hóa thành sự ổn định của dòng điện, sự mượt mà của dây chuyền sản xuất, và quan trọng nhất là những con số lợi nhuận tăng thêm nhờ cắt giảm chi phí lãng phí.
Đừng để những "hạt sạn" trong thiết kế ban đầu trở thành tảng đá ngáng chân doanh nghiệp của bạn sau này.
Bạn đang băn khoăn về giải pháp kỹ thuật cho dự án sắp tới? Hãy thử rà soát lại hồ sơ thiết kế hiện tại hoặc tìm kiếm một đơn vị tư vấn độc lập để phản biện (audit) phương án kỹ thuật. Một bước đi chậm nhưng chắc chắn lúc này sẽ giúp bạn chạy rất nhanh trong tương lai.
Bài viết được đúc kết từ kinh nghiệm thực chiến, hy vọng mang lại góc nhìn hữu ích cho các chủ đầu tư và anh em quản lý dự án.
(1)-large.webp)
Chia sẻ
