Cảm biến rung gắn motor: Giúp phát hiện lỗi sớm và tránh dừng máy như thế nào?

Ca sản xuất đang chạy rất “êm”.
Motor kéo bơm nước giải nhiệt quay đều, tiếng nghe bình thường, nhiệt độ ổn.

Rồi đột nhiên…

“Cạch… cạch… rầm!”

Motor kẹt, CB nhảy, cả dây chuyền dừng.

Khi tháo ra kiểm tra:

• vòng bi vỡ

• trục xước

• khớp nối hỏng

• phải thay cả cụm

Trưởng ca chỉ thở dài:
“Giá mà biết sớm hơn…”

Thực tế, gần như không có hư hỏng cơ khí nào xảy ra “đột ngột”.
Trước đó, máy đã rung lên rất lâu, chỉ là… không ai đo.

Đây chính là lý do ngày càng nhiều nhà máy lắp cảm biến rung gắn motor để theo dõi tình trạng thiết bị 24/7.

Không phải để “cho hiện đại”.
Mà để biết trước khi máy hỏng.

Bài viết này sẽ chia sẻ một cách thực tế và dễ hiểu:
👉 Cảm biến rung hoạt động thế nào
👉 Phát hiện lỗi sớm ra sao
👉 Khi nào nên lắp
👉 Và kinh nghiệm triển khai hiệu quả từ hiện trường

Vì sao motor hỏng mà ta không kịp phản ứng? (PAS)

Problem – Hư hỏng đến bất ngờ

Phần lớn sự cố motor đều xảy ra theo kịch bản:

• đang chạy bình thường

• tự nhiên rung mạnh

• rồi dừng máy

Không có cảnh báo.

Agitate – Hậu quả kéo theo rất lớn

Một motor hỏng không chỉ là thay motor.

Nó còn:

• dừng cả dây chuyền

• mất sản lượng

• tăng ca sửa chữa

• ảnh hưởng giao hàng

• thậm chí cháy lan sang thiết bị khác

Chi phí gián tiếp thường gấp nhiều lần giá motor.

Solution – Theo dõi rung động liên tục

Tin tốt là:

👉 Trước khi hỏng, motor gần như luôn rung bất thường

Vòng bi mòn → rung
Lệch trục → rung
Mất cân bằng → rung
Lỏng bulong → rung

Nếu “nghe” được rung động sớm, bạn sẽ có thời gian xử lý.

Đó chính là vai trò của cảm biến rung gắn motor.

Cảm biến rung gắn motor là gì?

Nói đơn giản:

• một cảm biến nhỏ (accelerometer)

• gắn trực tiếp lên thân motor hoặc gối đỡ

• đo độ rung liên tục

• gửi dữ liệu về màn hình/PLC/app

Thay vì:

• sờ tay

• nghe tiếng

• đo định kỳ vài tuần

bạn có dữ liệu 24/7 theo thời gian thực.

Giống như “bác sĩ theo dõi nhịp tim” cho motor.

Vì sao rung động là tín hiệu cảnh báo sớm nhất?

Trong bảo trì dự đoán (predictive maintenance), rung động được xem là “ngôn ngữ” của máy quay.

Bởi vì:

• hư hỏng cơ khí → luôn tạo lực dao động

• dao động → truyền thành rung

• rung → đo được ngay lập tức

Khác với nhiệt độ (tăng chậm), rung thay đổi gần như ngay khi có lỗi.

Ví dụ:

• vòng bi bắt đầu xước → rung tăng tức thì

• lệch trục → xuất hiện tần số 1X RPM

• lỏng chân đế → rung thấp tần tăng mạnh

Tức là cảm biến rung có thể phát hiện rất sớm, trước khi nhiệt tăng hoặc máy phát tiếng ồn.

Một câu chuyện thực tế: cảm biến rung “cứu” motor 75kW

Tôi từng triển khai hệ thống giám sát rung cho một motor 75kW kéo bơm tuần hoàn.

Sau vài tháng chạy ổn định, biểu đồ rung bắt đầu tăng nhẹ:

• bình thường: 2.0 mm/s

• tăng lên: 3.5 mm/s

• rồi 4.2 mm/s

Máy vẫn chạy êm, chưa ai nghe thấy gì.

Nhưng xu hướng tăng đều.

Chúng tôi lên kế hoạch dừng bảo trì cuối tuần.

Khi tháo ra:

• vòng bi bắt đầu pitting

• mỡ nhiễm bẩn

Nếu để thêm 1–2 tuần, khả năng cao vỡ bi.

Thay sớm mất 1 giờ.
Nếu hỏng giữa ca, có thể mất 8–10 giờ.

Chênh lệch chi phí là rất lớn.

Đó là lúc cả đội mới thực sự tin vào cảm biến rung gắn motor.

Cảm biến rung phát hiện lỗi sớm như thế nào? (AIDA)

Attention – Thấy bất thường ngay trên màn hình

Interest – Dữ liệu rõ ràng, dễ đọc

Desire – Chủ động sửa trước khi hỏng

Action – Gắn cảm biến và đặt cảnh báo

Những lỗi phổ biến mà cảm biến rung phát hiện rất tốt

Dựa trên kinh nghiệm thực tế, rung động có thể giúp bạn nhận biết:

Vòng bi hỏng

Bi mòn, rỗ, thiếu mỡ → rung cao tần tăng

Lệch đồng tâm

Motor – bơm không thẳng trục → rung 1X RPM tăng

Mất cân bằng

Cánh quạt/bánh công tác lệch → rung hướng tâm tăng

Lỏng chân đế/khung

Bulông lỏng → rung thấp tần mạnh

Cộng hưởng

Tốc độ trùng tần số riêng → rung tăng đột biến

Chỉ cần theo dõi xu hướng rung, bạn đã “bắt” được phần lớn sự cố cơ khí.

Lợi ích thực tế khi lắp cảm biến rung (FAB)

Feature – Đo rung liên tục 24/7

Không phụ thuộc con người kiểm tra thủ công

Advantage – Phát hiện sớm xu hướng bất thường

Thấy tăng dần chứ không phải đợi “hỏng rồi mới biết”

Benefit –

• giảm dừng máy đột xuất

• kéo dài tuổi thọ motor

• giảm chi phí sửa chữa

• lập kế hoạch bảo trì chủ động

Nói đơn giản: ít bất ngờ hơn, ít căng thẳng hơn.

Khi nào nên lắp cảm biến rung gắn motor?

Không phải motor nào cũng cần.

Nhưng rất nên cân nhắc nếu:

• motor công suất lớn

• chạy 24/7

• dừng máy ảnh hưởng cả dây chuyền

• vị trí khó kiểm tra

• hay hỏng vòng bi

• môi trường bụi/nhiệt cao

Ví dụ:

• bơm chính

• quạt hút lớn

• máy nén khí

• băng tải trung tâm

• máy nghiền

Những thiết bị này hỏng một cái là “đau đầu” cả xưởng.

Triển khai có phức tạp không?

Thực tế linh hoạt hơn nhiều người nghĩ.

Bạn có thể bắt đầu từ:

Cách đơn giản

• cảm biến + màn hình tại chỗ

• cảnh báo đèn/còi

Cách phổ biến

• kết nối PLC/SCADA

• hiển thị phòng điều khiển

Cách nâng cao

• gửi dữ liệu cloud

• theo dõi từ xa

• phân tích xu hướng tự động

Có thể triển khai từng bước, không cần đầu tư lớn ngay từ đầu.

Một vài kinh nghiệm “xương máu” khi sử dụng

Tôi thường khuyên khách hàng:

• đặt cảm biến đúng vị trí (gần vòng bi)

• theo dõi xu hướng, không chỉ giá trị tức thời

• lưu dữ liệu lịch sử

• kết hợp đo nhiệt và nghe tiếng

• đặt ngưỡng cảnh báo hợp lý

Và quan trọng nhất:

👉 phải có người thực sự xem dữ liệu

Có hệ thống mà không ai theo dõi thì cũng như không.

Bài học sau nhiều năm hiện trường

Nếu chỉ được chọn một công cụ để “nghe” máy, tôi sẽ chọn cảm biến rung.

Vì:

• nhạy

• phát hiện sớm

• dễ triển khai

• hiệu quả cao

Rất nhiều sự cố tôi từng xử lý hoàn toàn có thể tránh nếu có dữ liệu rung từ trước.

Kết luận: Nghe máy nói trước khi nó “la hét”

Motor và thiết bị quay luôn “nói chuyện” với chúng ta qua rung động.

Vấn đề là ta có lắng nghe hay không.

Cảm biến rung gắn motor giúp bạn:

• thấy bất thường sớm

• sửa chữa chủ động

• tránh dừng máy đột ngột

• tiết kiệm chi phí

• vận hành yên tâm hơn

Nếu hiện tại bạn vẫn phụ thuộc vào “nghe bằng tai” hay “sờ bằng tay”, có lẽ đã đến lúc nâng cấp cách theo dõi.

Đôi khi, một cảm biến nhỏ vài trăm gram có thể bảo vệ cả hệ thống hàng tỷ đồng.

Nếu bạn quan tâm đến các giải pháp bảo trì dự đoán như đo rung, giám sát nhiệt hay căn chỉnh trục, hãy tiếp tục theo dõi những chia sẻ thực tế tiếp theo để máy móc luôn chạy êm – bền – và ít sự cố nhất có thể.