Triển khai CBM cho thiết bị quay: Quy trình chuẩn cho motor – hộp số – quạt công nghiệp giúp giảm hỏng đột xuất và tối ưu bảo trì

“Máy đang chạy bình thường, tự nhiên dừng”… và cả ca sản xuất đứng im

Nếu bạn từng làm bảo trì trong nhà máy, chắc đã gặp cảnh này.

9 giờ sáng, dây chuyền vẫn chạy êm.
10 giờ, motor quạt hút bắt đầu rung nhẹ.
10 giờ 30, hộp số kêu lạch cạch.
11 giờ… toàn bộ hệ thống dừng khẩn cấp.

Sản xuất ngưng.
Công nhân chờ.
Quản lý hỏi liên tục: “Sao không phát hiện sớm?”

Vấn đề là: chúng ta chỉ sửa khi máy đã hỏng.

Bảo trì kiểu “chữa cháy” (breakdown maintenance) hoặc “định kỳ cứng” (time-based) thường không đủ với thiết bị quay như motor – hộp số – quạt công nghiệp, vì:

• Hư hỏng diễn tiến âm thầm

• Không theo lịch cố định

• Có thể sập bất kỳ lúc nào

Tôi đã chứng kiến nhiều nhà máy mất vài trăm triệu chỉ vì… một vòng bi 300 nghìn.

Đó là lý do ngày càng nhiều doanh nghiệp chuyển sang triển khai CBM cho thiết bị quay (Condition-Based Maintenance) – bảo trì theo tình trạng thực tế.

Nếu bạn đang tìm cách:

• Giảm sự cố đột xuất

• Tăng độ tin cậy thiết bị

• Tối ưu chi phí bảo trì

• Và kiểm soát được rủi ro

Thì bài viết này sẽ giúp bạn hiểu cách triển khai CBM bài bản, thực tế và áp dụng được ngay.

CBM cho thiết bị quay là gì? Và vì sao phù hợp với motor – hộp số – quạt?

Hiểu đơn giản

CBM (Condition-Based Maintenance) là bảo trì dựa trên dữ liệu tình trạng thiết bị thay vì lịch cố định.

Thay vì:

• 6 tháng thay vòng bi một lần (dù còn tốt)

Ta sẽ:

• theo dõi rung động

• theo dõi nhiệt độ

• theo dõi dầu bôi trơn

• chỉ can thiệp khi có dấu hiệu xuống cấp

Vì sao thiết bị quay cực kỳ “hợp” với CBM?

Motor, hộp số, quạt có đặc điểm:

• Chuyển động liên tục

• Hư hỏng thường biểu hiện bằng rung – nhiệt – tiếng ồn

• Có thể đo lường được

Tức là: có tín hiệu cảnh báo sớm.

Đây chính là “đất diễn” hoàn hảo cho CBM.

Khi chưa triển khai CBM: Những vấn đề doanh nghiệp thường gặp (PAS)

Problem – Vấn đề

• Hỏng đột xuất giữa ca

• Không dự đoán được downtime

• Bảo trì quá tay hoặc thiếu tay

• Tốn nhân lực kiểm tra thủ công

Agitate – Hệ quả

Tôi từng làm việc với một nhà máy xi măng:

• 1 quạt ID fan hỏng vòng bi

• Dừng lò 6 tiếng

• Thiệt hại ước tính hơn 400 triệu

Nguyên nhân?
Vòng bi đã rung mạnh từ 2–3 tuần trước nhưng… không ai đo.

Solution – Giải pháp

Triển khai CBM:

• phát hiện sớm

• lên lịch thay thế chủ động

• dừng máy có kế hoạch

• giảm thiểu thiệt hại

Đây không phải “công nghệ cao siêu”, mà là quy trình + kỷ luật + dữ liệu đúng.

Quy trình triển khai CBM cho thiết bị quay (thực chiến trong nhà máy)

Dưới đây là quy trình tôi thường áp dụng khi tư vấn triển khai CBM cho khách hàng công nghiệp.

Không lý thuyết hàn lâm. Chỉ những bước thực sự dùng được.

Bước 1: Phân loại mức độ quan trọng thiết bị (Criticality Analysis)

Đừng đo tất cả mọi thứ. Rất tốn tiền và không cần thiết.

Hãy trả lời:

• Nếu thiết bị này hỏng → dừng cả dây chuyền không?

• Có thiết bị dự phòng không?

• Thời gian thay thế bao lâu?

Phân loại:

• Critical (rất quan trọng) → CBM đầy đủ

• Medium → kiểm tra định kỳ

• Low → bảo trì cơ bản

Ví dụ:

• Quạt hút lò nung → Critical

• Quạt thông gió phụ → Low

Làm đúng bước này giúp tiết kiệm 40–50% chi phí triển khai.

Bước 2: Xác định chế độ hư hỏng chính (Failure Mode)

Mỗi thiết bị quay thường gặp:

Motor:

• lệch tâm

• lỏng chân đế

• hỏng vòng bi

• lỗi điện rotor/stator

Hộp số:

• mòn bánh răng

• thiếu dầu

• nhiễm bẩn dầu

• lệch trục

Quạt:

• mất cân bằng

• rung do bụi bám

• cong trục

Bạn phải biết cái gì hỏng trước, thì mới chọn đúng phương pháp đo.

Bước 3: Chọn công nghệ giám sát phù hợp

Đây là phần nhiều người nhầm lẫn nhất.

Không phải lúc nào cũng cần IoT hay AI.

Hãy chọn theo nguyên tắc: đủ dùng – dễ vận hành – bền vững.

Các phương pháp phổ biến

1. Phân tích rung động (Vibration Analysis)
Feature: đo rung 3 trục
Advantage: phát hiện sớm hỏng cơ khí
Benefit: cảnh báo trước 2–6 tuần

→ Bắt buộc cho motor – hộp số – quạt

2. Nhiệt độ (Thermography/Temp sensor)
Phát hiện:

• quá tải

• ma sát cao

• bôi trơn kém

3. Phân tích dầu (Oil Analysis)
Rất hiệu quả cho hộp số:

• mạt kim loại

• nước

• oxy hóa

4. Âm thanh siêu âm (Ultrasound)
Tốt cho vòng bi tốc độ cao

Không cần dùng hết. Hãy chọn đúng vấn đề.

Bước 4: Thiết lập tuyến đo và tần suất

Đây là “xương sống” của CBM.

Ví dụ thực tế:

• Motor quan trọng → đo rung 2 tuần/lần

• Hộp số lớn → phân tích dầu 3 tháng/lần

• Quạt bụi nhiều → kiểm tra cân bằng 1 tháng/lần

Quan trọng nhất: lặp lại đúng vị trí đo để so sánh xu hướng.

CBM không nhìn 1 lần đo.
CBM nhìn trend theo thời gian.

Bước 5: Phân tích dữ liệu và ra quyết định

Sai lầm phổ biến: đo xong… để đó.

CBM chỉ có giá trị khi:

• có baseline ban đầu

• có ngưỡng cảnh báo

• có người đọc dữ liệu

Ví dụ:

• RMS tăng 30% → theo dõi

• tăng 60% → lên kế hoạch bảo trì

• tăng 100% → dừng máy

Quyết định phải dựa trên logic, không cảm tính.

Câu chuyện thực tế: Từ “chữa cháy” sang chủ động 100%

Một nhà máy thức ăn chăn nuôi tôi từng hỗ trợ có 60 motor và 12 hộp số.

Trước đây:

• mỗi tháng 3–4 sự cố

• tăng ca sửa chữa liên tục

Sau 6 tháng triển khai CBM:

• giảm còn 1 sự cố nhỏ/tháng

• 90% bảo trì có kế hoạch

• chi phí vật tư giảm ~25%

Điều thú vị là họ không dùng công nghệ đắt tiền.
Chỉ:

• máy đo rung cầm tay

• Excel theo dõi trend

• đào tạo kỹ thuật viên

CBM hiệu quả không nằm ở thiết bị xịn.
Nó nằm ở quy trình và con người.

Lợi ích khi triển khai CBM cho motor – hộp số – quạt (AIDA + FAB)

Attention

Giảm sự cố đột xuất đến 50–70%

Interest

Dữ liệu thực tế giúp bạn “thấy trước tương lai” của thiết bị

Desire

• tuổi thọ tăng

• máy chạy êm

• ít ca đêm sửa chữa

Action

Bắt đầu từ nhóm thiết bị quan trọng nhất

Feature – Advantage – Benefit

• Feature: giám sát tình trạng liên tục

• Advantage: phát hiện sớm hư hỏng

• Benefit: tiết kiệm chi phí, giảm stress cho đội bảo trì

Những sai lầm cần tránh khi triển khai CBM

Qua nhiều dự án, tôi thấy vài lỗi lặp đi lặp lại:

• mua thiết bị đắt nhưng không ai dùng

• không đào tạo nhân sự

• đo nhưng không phân tích

• triển khai toàn nhà máy ngay từ đầu

• thiếu sự cam kết của quản lý

CBM nên bắt đầu nhỏ → làm tốt → rồi mở rộng.

Kết luận: CBM không phải xu hướng, mà là điều tất yếu

Trong môi trường sản xuất hiện đại, “đợi hỏng rồi sửa” không còn phù hợp.

Triển khai CBM cho thiết bị quay giúp bạn:

• kiểm soát rủi ro

• giảm downtime

• tối ưu chi phí

• và ngủ ngon hơn khi vận hành nhà máy

Nếu bạn đang phụ trách bảo trì motor, hộp số hay quạt công nghiệp, hãy thử bắt đầu từ 5–10 thiết bị quan trọng nhất. Chỉ sau vài tháng, bạn sẽ thấy sự khác biệt rất rõ ràng.

Và khi đã quen với cách làm dựa trên dữ liệu, bạn sẽ tự hỏi:
“Tại sao mình không làm CBM sớm hơn?”