19/01/2026
Hãy tưởng tượng thế này: Đồng hồ điểm 15:00 chiều thứ Sáu. Đơn hàng quan trọng nhất quý cần xuất xưởng vào sáng mai. Mọi thứ đang vận hành trơn tru thì đột nhiên... một tiếng "két" chói tai vang lên, tiếp theo là sự im lặng đáng sợ bao trùm cả dây chuyền. Đèn báo lỗi đỏ rực. Máy ngừng chạy.
Cảm giác đó – cái cảm giác "lạnh sống lưng" của người quản lý nhà máy – chính là nỗi ám ảnh mang tên gián đoạn sản xuất.
Bạn không đơn độc. Trong hơn 10 năm làm việc và tư vấn cho các doanh nghiệp sản xuất, tôi đã chứng kiến không ít giám đốc phải "mất ăn mất ngủ" vì những sự cố dừng máy bất ngờ. Nó không chỉ đơn thuần là hỏng hóc thiết bị; đó là chi phí cơ hội, là lương nhân công lãng phí, là uy tín giao hàng bị sứt mẻ, và quan trọng nhất: nó bào mòn lợi nhuận của doanh nghiệp một cách thầm lặng.
Vậy, đâu thực sự là những "kẻ phá bĩnh" về mặt kỹ thuật, và làm thế nào để chúng ta chuyển từ thế "chữa cháy" sang thế chủ động phòng ngừa? Bài viết này sẽ đi sâu vào gốc rễ vấn đề.
Trước khi đi vào kỹ thuật, chúng ta cần thẳng thắn với nhau: Gián đoạn sản xuất đắt hơn bạn nghĩ.
Nhiều doanh nghiệp chỉ tính toán chi phí sửa chữa (tiền mua linh kiện, tiền thuê thợ). Nhưng tảng băng chìm mới đáng sợ:
Chi phí nhân sự: 50 công nhân đứng chơi xơi nước trong 4 tiếng đồng hồ vẫn phải được trả lương.
Chi phí tái khởi động: Năng lượng và nguyên liệu bị hao phí khi khởi động lại máy móc (startup scrap).
Chi phí uy tín: Một lần trễ hẹn giao hàng có thể xóa sạch nỗ lực xây dựng niềm tin trong 5 năm.
Hiểu được cái giá này, chúng ta sẽ có động lực mạnh mẽ hơn để xử lý triệt để các nguyên nhân kỹ thuật dưới đây.
Dựa trên kinh nghiệm thực tế tại các nhà máy từ dệt may, bao bì cho đến cơ khí chính xác, đây là 5 thủ phạm kỹ thuật thường gặp nhất mà tôi đã đúc kết được.
Đây là nguyên nhân kinh điển nhất. Một vòng bi (bạc đạn) bị khô mỡ, một dây curoa bị rạn nứt, hay một bánh răng bị mòn. Chúng không hỏng ngay lập tức. Chúng gửi đi những tín hiệu cầu cứu: tiếng ồn lạ, độ rung tăng nhẹ, nhiệt độ máy cao hơn bình thường.
Nhưng trong áp lực chạy đơn hàng, chúng ta thường tặc lưỡi: "Chắc chạy cố nốt lô này vẫn được". Và kết quả là máy dừng đột ngột vào lúc chúng ta cần nó nhất.
Trong các dây chuyền hiện đại sử dụng PLC và cảm biến, chất lượng điện năng là yếu tố sống còn.
Sụt áp/Quá áp: Gây treo hệ thống điều khiển hoặc cháy bo mạch.
Nhiễu tín hiệu: Dây cáp tín hiệu đặt quá gần dây động lực, gây nhiễu khiến cảm biến báo sai, máy dừng hoạt động dù không có lỗi cơ khí thực sự. Đây là lỗi rất khó phát hiện và gây ức chế cực độ cho đội bảo trì.
Thời đại 4.0, máy móc không chỉ là sắt thép mà còn là những dòng code. Gián đoạn sản xuất đôi khi đến từ việc phần mềm điều khiển bị lỗi (bug), firmware chưa được cập nhật, hoặc sự xung đột giữa các thiết bị mới và cũ khi doanh nghiệp nâng cấp dây chuyền không đồng bộ.
Tôi từng chứng kiến một nhà máy bao bì phải dừng chuyền 3 ngày chỉ vì... hỏng một cái cảm biến quang trị giá 500.000 VNĐ. Lý do? Trong kho không có hàng dự phòng, và phải đợi nhập khẩu từ hãng.
Vấn đề kỹ thuật ở đây không phải là cái cảm biến hỏng, mà là quy trình quản lý vật tư kỹ thuật bị hổng. Chiếc linh kiện nhỏ nhất thường lại là thứ gây ra rắc rối lớn nhất.
Máy móc dù hiện đại đến đâu cũng được điều khiển bởi con người. Việc nhân viên vận hành (operator) cài đặt sai thông số (tốc độ, nhiệt độ, áp suất) vượt quá giới hạn chịu đựng của thiết bị sẽ dẫn đến quá tải và sập nguồn (trip). Đây là lỗi giao thoa giữa kỹ thuật và đào tạo.
Để tôi kể bạn nghe một câu chuyện có thật tại một nhà máy sản xuất linh kiện nhựa ở Đồng Nai mà tôi có dịp ghé thăm năm ngoái.
Nhà máy này có một hệ thống máy nén khí trung tâm – được ví như "trái tim" cung cấp khí nén cho toàn bộ máy ép nhựa. Một ngày nọ, máy nén khí dừng đột ngột. Toàn bộ 20 máy ép nhựa tê liệt. Nhựa đang nóng chảy trong nòng máy bị nguội và đông cứng lại.
Hậu quả:
Họ mất 2 ngày để sửa máy nén khí.
Họ mất thêm 3 ngày nữa để tháo dỡ và vệ sinh toàn bộ nòng máy ép nhựa bị tắc nghẽn (công việc cực kỳ vất vả và tốn kém).
Tổng thiệt hại ước tính hơn 800 triệu đồng.
Nguyên nhân: Lọc dầu của máy nén khí đã quá hạn 2000 giờ chạy nhưng chưa được thay. Bộ phận bảo trì nghĩ rằng "Nhìn dầu vẫn còn trong nên chưa cần thay".
Bài học rút ra: Đừng bao giờ dùng cảm tính để đối phó với tiêu chuẩn kỹ thuật. Máy móc không biết nói dối, và nó cũng không biết nể nang ai cả.
Thay vì nơm nớp lo sợ khi nào máy hỏng, doanh nghiệp cần chuyển sang tâm thế chủ động. Dưới đây là các giải pháp đã được kiểm chứng mang lại hiệu quả cao.
Đừng đợi máy hỏng mới sửa. Hãy lên lịch bảo trì định kỳ dựa trên khuyến cáo của nhà sản xuất hoặc số giờ chạy máy.
Lợi ích (Benefit): Giảm thiểu tối đa các lỗi hỏng hóc bất ngờ, giúp doanh nghiệp chủ động được kế hoạch sản xuất.
Hành động: Xây dựng Checklist kiểm tra máy mỗi đầu ca (AM - Autonomous Maintenance) cho công nhân vận hành. Những việc nhỏ như tra dầu, vệ sinh mắt thần cảm biến có thể ngăn chặn 70% sự cố.
Nếu doanh nghiệp có ngân sách, hãy đầu tư vào các cảm biến rung động hoặc nhiệt độ (IoT).
Công nghệ này hoạt động như một bác sĩ riêng cho máy móc:
Nó sẽ báo cho bạn biết: "Vòng bi trục chính đang rung mạnh hơn tuần trước 10%, dự kiến sẽ hỏng trong 2 tuần nữa. Hãy thay vào Chủ Nhật này."
Đây chính là cấp độ cao nhất để triệt tiêu gián đoạn sản xuất.
Hãy rà soát lại danh mục thiết bị. Phân loại linh kiện theo mức độ quan trọng (Criticality Analysis):
Nhóm A (Sống còn): Hỏng là dừng toàn nhà máy, thời gian đặt hàng lâu $\rightarrow$ Bắt buộc phải có sẵn trong kho.
Nhóm B (Quan trọng): Hỏng làm giảm năng suất $\rightarrow$ Cần có cơ số dự phòng tối thiểu.
Nhóm C (Phổ thông): Có thể mua dễ dàng ngoài thị trường $\rightarrow$ Không cần trữ quá nhiều.
Đừng để công nhân chỉ biết bấm nút "Start/Stop". Hãy đào tạo họ hiểu về nguyên lý máy. Khi có sự cố nhỏ, họ có thể tự xử lý hoặc ít nhất là mô tả chính xác hiện tượng cho đội bảo trì. Sự hiểu biết giữa Người và Máy càng sâu, rủi ro gián đoạn càng thấp.
Gián đoạn sản xuất do nguyên nhân kỹ thuật giống như một căn bệnh mãn tính: nếu không điều trị tận gốc, nó sẽ tái phát ngày càng nặng hơn. Tuy nhiên, tin vui là hầu hết các nguyên nhân này đều có thể dự báo và phòng tránh được.
Bằng cách thay đổi tư duy từ "sửa chữa" sang "chăm sóc", chuẩn hóa quy trình bảo trì và đầu tư đúng mức cho con người cũng như công nghệ, doanh nghiệp của bạn hoàn toàn có thể vận hành trơn tru, đảm bảo tiến độ và giữ vững chữ Tín với khách hàng.
Bước tiếp theo dành cho bạn:
Ngay tuần này, bạn hãy thử yêu cầu bộ phận kỹ thuật trích xuất dữ liệu "thời gian dừng máy" (Downtime) trong 3 tháng gần nhất và phân loại xem nguyên nhân nào lặp lại nhiều nhất. Kết quả có thể sẽ khiến bạn bất ngờ và chỉ ra ngay điểm nóng cần xử lý đầu tiên đấy!
(1)-large.webp)
Chia sẻ
