19/01/2026
Đã bao giờ bạn rơi vào tình cảnh này chưa: Một đơn hàng gấp cần xuất đi vào sáng mai, toàn bộ dây chuyền đang chạy hết công suất thì đột nhiên... "Cạch!". Tiếng động cơ tắt lịm, băng chuyền dừng lại, và không gian nhà xưởng bao trùm bởi một sự im lặng đáng sợ.
Lúc đó là 2 giờ sáng. Kỹ thuật viên chính đã về nhà. Linh kiện thay thế thì không có sẵn trong kho.
Đó là cơn ác mộng mà bất kỳ quản lý nhà máy nào cũng từng ít nhất một lần nếm trải. Trong khoảnh khắc đó, chúng ta mới thấm thía rằng: máy móc không chỉ là những khối sắt thép vô tri, chúng là "nhịp tim" của doanh nghiệp. Khi nhịp tim ngừng đập, hiệu quả sản xuất lập tức tụt về con số không.
Trong bài viết này, với tư cách là người đã đồng hành cùng nhiều doanh nghiệp sản xuất trong hơn một thập kỷ qua, tôi muốn chia sẻ góc nhìn sâu sắc về mối liên hệ không thể tách rời giữa bảo dưỡng kỹ thuật và hiệu quả vận hành. Đây không chỉ là chuyện sửa chữa máy hỏng, mà là câu chuyện về chiến lược cạnh tranh và lợi nhuận.
Trước khi đi sâu vào kỹ thuật, chúng ta cần thống nhất với nhau một điều: Hiệu quả sản xuất không đơn thuần là làm ra bao nhiêu sản phẩm trong một giờ.
Nếu bạn sản xuất được 1.000 sản phẩm một ngày nhưng có đến 200 cái bị lỗi phải bỏ đi, thì hiệu quả của bạn rất thấp. Hoặc nếu bạn đạt sản lượng mục tiêu nhưng chi phí điện năng và vật tư tiêu hao tăng gấp đôi, thì đó là sự lãng phí, không phải hiệu quả.
Hiệu quả sản xuất thực sự (thường được đo lường qua chỉ số OEE - Overall Equipment Effectiveness) là sự tổng hòa của 3 yếu tố:
Sự sẵn sàng (Availability): Máy móc có chạy khi cần chạy hay không?
Hiệu suất (Performance): Máy có chạy ở tốc độ tối đa thiết kế hay đang phải chạy rề rà?
Chất lượng (Quality): Bao nhiêu sản phẩm làm ra đạt chuẩn ngay từ lần đầu tiên?
Và tin tôi đi, công tác bảo dưỡng kỹ thuật tác động trực tiếp, mạnh mẽ đến cả 3 yếu tố này.
Có một tư duy khá phổ biến ở nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ: "Máy đang chạy tốt mà, sao phải dừng lại để bảo dưỡng? Vừa tốn tiền, vừa mất thời gian sản xuất."
Đây là tư duy "Hỏng đâu sửa đó" (Run-to-failure). Nghe có vẻ tiết kiệm, nhưng thực tế nó là một cái bẫy tài chính khổng lồ.
Hãy tưởng tượng chiếc máy nén khí quan trọng của bạn như một chiếc xe máy. Bạn có thể không thay nhớt định kỳ để tiết kiệm vài trăm ngàn. Xe vẫn chạy được. Nhưng đến một ngày, động cơ bị lúp-bê (bó máy) giữa đường cao tốc. Lúc này, chi phí không chỉ là tiền làm lại máy (gấp 10 lần tiền nhớt), mà là chi phí thuê xe cứu hộ, lỡ cuộc họp quan trọng, và sự bực bội không thể đo đếm.
Trong sản xuất, cái giá phải trả còn đắt hơn nhiều:
Thời gian chết (Downtime) không kế hoạch: Khi máy hỏng bất ngờ, bạn mất thời gian chẩn đoán, chờ linh kiện, và sửa chữa. Trong thời gian đó, nhân công vẫn phải trả lương nhưng không làm ra sản phẩm.
Domino dây chuyền: Một máy hỏng thường kéo theo cả dây chuyền phía sau phải dừng lại.
Mất uy tín: Đơn hàng trễ hẹn có thể khiến khách hàng rời bỏ bạn vĩnh viễn.
Thực tế: Một nghiên cứu trong ngành công nghiệp ô tô chỉ ra rằng, chi phí sửa chữa khắc phục sự cố (khi máy đã hỏng) thường cao gấp 3 đến 4 lần chi phí bảo dưỡng dự phòng định kỳ.
Bây giờ, hãy lật ngược vấn đề. Khi chúng ta đầu tư bài bản cho bảo dưỡng kỹ thuật, hiệu quả sản xuất sẽ thay đổi ra sao?
Đây là lợi ích dễ thấy nhất. Một chế độ bảo dưỡng định kỳ (bôi trơn, căn chỉnh, thay thế linh kiện hao mòn) giúp máy móc hoạt động trơn tru. Khi máy móc ít hỏng vặt, thời gian "uptime" (thời gian hoạt động) tăng lên.
Bạn có thể chủ động lên lịch bảo dưỡng vào giờ nghỉ trưa hoặc ngày nghỉ, thay vì bị động dừng máy vào giờ cao điểm. Việc kiểm soát được thời gian chính là chìa khóa của năng suất.
Ít ai để ý rằng chất lượng sản phẩm thường bị ảnh hưởng bởi tình trạng máy móc trước khi máy thực sự hỏng.
Một trục quay bị lỏng nhẹ có thể làm sai lệch kích thước cắt vài milimet.
Một bộ lọc khí bẩn có thể làm lẫn tạp chất vào sản phẩm sơn.
Nhiệt độ lò nung không ổn định do cảm biến cũ sẽ làm hỏng cấu trúc vật liệu.
Bảo dưỡng tốt đảm bảo máy móc hoạt động đúng thông số kỹ thuật chuẩn, từ đó giảm tỷ lệ hàng lỗi (nguyên nhân gây lãng phí lớn nhất trong sản xuất).
Máy móc được bảo dưỡng tốt tiêu thụ ít năng lượng hơn. Một động cơ được bôi trơn tốt, dây đai căng vừa đủ, bộ lọc sạch sẽ luôn tiêu tốn ít điện năng hơn một cỗ máy già nua, rệu rã đang phải "gồng mình" để chạy. Trong bối cảnh giá điện sản xuất tăng cao, đây là cách cắt giảm chi phí trực tiếp để tăng lợi nhuận.
Bạn không thể ép nhân viên làm việc hiệu quả khi họ luôn nơm nớp lo sợ máy móc gặp sự cố. Một môi trường làm việc với thiết bị an toàn, vận hành êm ái sẽ tạo ra tâm lý thoải mái, giúp công nhân tập trung hơn vào thao tác, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất chung của toàn nhà máy.
Tôi muốn kể cho các bạn nghe một câu chuyện có thật từ một khách hàng cũ của tôi (tạm gọi là công ty A).
Công ty A chuyên in bao bì giấy. Họ nhận một đơn hàng lớn cho mùa Trung thu. Vì áp lực tiến độ, Giám đốc sản xuất quyết định bỏ qua lịch bảo dưỡng định kỳ 3 tháng/lần cho máy in offset chủ lực. "Chạy cố đi, xong đơn này rồi làm," anh ấy chỉ đạo.
Tuần đầu tiên, mọi thứ ổn. Tuần thứ hai, máy bắt đầu nóng hơn bình thường và rung lắc nhẹ. Kỹ thuật viên báo cáo nhưng bị gạt đi.
Đến ngày thứ 18, chỉ còn 2 ngày là đến hạn giao hàng, vòng bi trục chính bị vỡ tan, làm kẹt cả cụm lô cuốn. Hậu quả?
Máy dừng hoàn toàn trong 36 tiếng để chờ nhập vòng bi từ nước ngoài về (do không có sẵn).
Lô hàng đang in dở bị hỏng do mực in bị lem khi máy dừng đột ngột (thiệt hại vật tư).
Công ty phải thuê gia công ngoài với giá gấp đôi để kịp giao hàng, chấp nhận lỗ đơn hàng đó để giữ khách.
Sau sự cố "nhớ đời" đó, công ty A đã thay đổi hoàn toàn. Họ chuyển sang áp dụng Bảo trì dự phòng (Preventive Maintenance). Máy móc được kiểm tra theo check-list mỗi tuần. Kết quả sau 6 tháng: Tỷ lệ hỏng hóc giảm 80%, và đáng ngạc nhiên là tổng sản lượng tăng 15% dù họ dành thời gian dừng máy để bảo dưỡng.
Bài học: Đừng bao giờ đánh đổi sự ổn định dài hạn lấy tốc độ ngắn hạn.
Nếu bạn nhận ra doanh nghiệp mình đang lãng phí tiền bạc vì máy móc hỏng hóc, thì đây là lúc cần hành động. Không cần những phần mềm triệu đô hay robot hiện đại ngay lập tức, hãy bắt đầu từ những bước căn bản:
Người đứng đầu phải coi chi phí bảo dưỡng là một khoản Đầu tư, không phải là Chi phí mất đi. Đầu tư 1 đồng cho bảo dưỡng sẽ sinh ra 10 đồng lợi nhuận từ việc tăng năng suất.
Bạn không thể quản lý cái gì bạn không biết. Hãy bắt đầu ghi chép:
Máy nào hay hỏng nhất?
Nguyên nhân hỏng là gì?
Chu kỳ hỏng là bao lâu? Từ dữ liệu này, bạn sẽ biết nên ưu tiên bảo dưỡng máy nào trước.
Đây là phương pháp AM (Autonomous Maintenance) trong mô hình TPM. Hãy huấn luyện công nhân đứng máy biết cách:
Vệ sinh máy mỗi ngày.
Kiểm tra dầu mỡ, tiếng ồn lạ.
Siết chặt các ốc vít lỏng. Người hiểu "bệnh" của máy nhất chính là người đứng máy hàng ngày, không phải ông kỹ sư ngồi văn phòng.
Đừng đợi máy hỏng. Hãy lên lịch thay dầu, thay dây curoa, kiểm tra mạch điện dựa trên số giờ chạy máy hoặc khuyến cáo của nhà sản xuất. Hãy biến nó thành kỷ luật thép.
Trong một thị trường cạnh tranh khốc liệt như hiện nay, biên lợi nhuận ngày càng mỏng. Việc tối ưu hóa hiệu quả sản xuất thông qua bảo dưỡng kỹ thuật chính là "vũ khí bí mật" giúp doanh nghiệp bứt phá.
Một hệ thống máy móc khỏe mạnh sẽ tạo ra một doanh nghiệp khỏe mạnh. Đừng để những sự cố kỹ thuật nhỏ nhặt trở thành hòn đá tảng ngáng đường phát triển của bạn.
Hãy nhìn lại quy trình vận hành của xưởng sản xuất hay nhà máy của bạn ngay hôm nay. Liệu bạn đang chủ động kiểm soát máy móc, hay đang để máy móc kiểm soát lịch trình làm việc của bạn?
Nếu bạn đang cảm thấy việc quản lý bảo dưỡng còn lúng túng hoặc chưa biết bắt đầu từ đâu để cải thiện hiệu suất, có lẽ đã đến lúc bạn cần một cái nhìn chi tiết hơn về quy trình hiện tại. Đôi khi, chỉ một vài điều chỉnh nhỏ trong quy trình kỹ thuật cũng có thể mang lại lợi nhuận lớn mà bạn không ngờ tới.
(1)-large.webp)
Chia sẻ
